by Okna powinny być zaplanowane nie tylko względem pomieszczeń, ale przede wszystkim względem tego, co znajduje się za nimi. Słońce, ogród, ulica, sąsiedni budynek, wiatr czy widok z działki mogą mieć większy wpływ na późniejszy komfort niż sam rozmiar przeszklenia. Dlatego o oknach i drzwiach warto myśleć już podczas ustawiania domu na działce, a nie dopiero wtedy, gdy przychodzi czas na zamówienie stolarki.
Najpierw działka, później okna
Jednym z błędów popełnianych podczas wyboru projektu domu jest analizowanie rzutu bez odniesienia go do konkretnej działki.
Na wizualizacji duże przeszklenie w salonie wygląda efektownie. Dopiero po naniesieniu domu na działkę może się okazać, że wychodzi dokładnie na taras sąsiada, ruchliwą ulicę albo miejsce, w którym przez większą część dnia panuje cień.
Zanim więc zdecydujemy, gdzie znajdą się największe okna, dobrze zaznaczyć na planie:
- strony świata,
- wjazd na działkę i ulicę,
- przyszły ogród i taras,
- istniejące drzewa,
- zabudowę sąsiednich posesji,
- miejsca szczególnie atrakcyjne widokowo,
- potencjalne źródła hałasu,
- kierunki, z których działka jest najmocniej wystawiona na wiatr,
- miejsca, w których potrzebujemy największej prywatności.
Dopiero później warto dopasować do nich salon, kuchnię, sypialnie i pozostałe pomieszczenia.
Strony świata są ważne, ale nie powinny decydować o wszystkim
Najbardziej znana zasada mówi, że duże przeszklenia powinny znajdować się od południa, a niewielkie okna od północy. Jest w tym dużo prawdy, ale potraktowanie tej reguły zbyt dosłownie może prowadzić do słabego projektu.
Ekspozycja okien wpływa na ilość energii słonecznej docierającej do wnętrza. Badania i wytyczne dotyczące projektowania energetycznego budynków wskazują również, że przeszklenia wschodnie i zachodnie mogą zwiększać ryzyko przegrzewania, szczególnie gdy nie mają odpowiedniego zacienienia. Najtrudniejsze bywa słońce zachodnie, ponieważ dociera do budynku w godzinach, kiedy temperatura powietrza jest już wysoka.
Nie oznacza to jednak, że należy unikać okien zachodnich. Jeśli właśnie na zachodzie znajduje się najładniejsza część ogrodu, warto z niej korzystać. Trzeba po prostu od początku uwzględnić ochronę przeciwsłoneczną.
Okna od południa
Południe jest szczególnie atrakcyjne dla salonu, jadalni oraz innych pomieszczeń użytkowanych w ciągu dnia. Zimą słońce może dostarczać dodatkowych zysków cieplnych, natomiast przez większą część roku wnętrze będzie dobrze doświetlone.
Duże południowe przeszklenie trzeba jednak projektować razem z jego zacienieniem. Pomóc może odpowiedniej wielkości okap, pergola, żaluzje fasadowe lub rolety.
Najważniejszy wniosek brzmi więc nie: „od południa jak najwięcej szkła”, lecz: „od południa możemy pozwolić sobie na duże przeszklenia, jeżeli kontrolujemy ilość wpadającego słońca”.
Okna od zachodu
Zachód dobrze sprawdza się w salonie, tarasie czy pokoju, z którego korzystamy głównie po pracy. Daje światło późnym popołudniem i możliwość oglądania zachodu słońca.
Jednocześnie latem może być najbardziej problematyczną ekspozycją. Nisko położone popołudniowe słońce trudniej zatrzymać samym okapem dachowym niż wysoko znajdujące się słońce południowe.
Jeżeli planujemy duże przeszklenie zachodnie, osłony zewnętrzne warto potraktować jako część projektu okna, a nie wyposażenie, które być może dokupimy kilka lat później.
Okna od wschodu
Światło wschodnie dobrze współgra z pomieszczeniami użytkowanymi rano. Może więc pasować do kuchni, jadalni lub sypialni.
W sypialni warto jednak uwzględnić własny rytm dnia. Dla osoby wstającej wcześnie poranne słońce może być zaletą. Dla kogoś pracującego wieczorami i śpiącego dłużej dokładnie to samo okno może oznaczać konieczność zastosowania skutecznego zaciemnienia.
To dobry przykład pokazujący, że nie istnieje jedna prawidłowa orientacja każdego pomieszczenia.
Okna od północy
Od północy do wnętrza wpada mniej bezpośredniego promieniowania słonecznego, ale światło jest bardziej równomierne. Ta strona może sprawdzić się w gabinecie, pomieszczeniu gospodarczym, garderobie czy kuchni.
Nie ma jednak potrzeby automatycznego ograniczania wszystkich północnych okien do minimum. Jeśli z północnej strony znajduje się las, jezioro albo najlepsza część ogrodu, widok może być ważniejszy niż podręcznikowy schemat.
Najlepszy widok czasem jest ważniejszy od idealnej orientacji
Wyobraźmy sobie dwie działki.
Na pierwszej południowa elewacja wychodzi na ogród i otwarty krajobraz. Duże przeszklenie salonu jest naturalnym wyborem.
Na drugiej południowa ściana znajduje się kilka metrów od sąsiedniego budynku, a piękny ogród rozciąga się od zachodu.
W drugim przypadku projektowanie największego przeszklenia wyłącznie od południa tylko dlatego, że „tak powinno być”, niekoniecznie ma sens.
Dom budujemy zwykle na wiele lat. Widok za oknem oglądamy każdego dnia. Dlatego warto szukać kompromisu pomiędzy bilansem energetycznym, doświetleniem, ochroną przed przegrzewaniem i jakością otoczenia.
Dobra stolarka oraz prawidłowo zaprojektowane osłony dają dziś znacznie większą swobodę niż kiedyś.
Z salonu powinno być widać ogród, a nie tylko mieć do niego wyjście
Przy planowaniu strefy dziennej często całą uwagę poświęca się szerokości drzwi tarasowych. Tymczasem równie ważne jest to, co będziemy przez nie widzieć z kanapy, stołu czy kuchni.
Warto przeprowadzić prosty eksperyment już na rzucie projektu.
Zaznacz miejsce przyszłej kanapy, fotela oraz stołu. Następnie poprowadź z tych miejsc linię wzroku przez okno.
Czy patrzysz na ogród?
Na taras?
Na płot?
Na samochody przed domem?
A może bezpośrednio w okna sąsiada?
Kilkunastocentymetrowe przesunięcie okna na etapie projektu może poprawić widok na kilkadziesiąt lat. Po wykonaniu elewacji będzie to już znacznie trudniejsze.
Okna muszą uwzględniać przyszły ogród
Bardzo często dom projektuje się jako pierwszy, a ogród „dopasowuje się później”. Lepiej myśleć o nich równocześnie.
Duże okno może zostać skierowane na przyszłe drzewo, rabatę, oczko wodne albo zaciszną część tarasu. Roślinność może też pomagać w regulowaniu nasłonecznienia.
Szczególnie interesujące są drzewa liściaste. Latem rozwinięta korona ogranicza ilość promieniowania docierającego do elewacji, a po utracie liści zimą przepuszcza go znacznie więcej.
Trzeba jednak patrzeć kilka lat do przodu. Małe drzewko widoczne na planie nasadzeń może po kilkunastu latach zacieniać znaczną część okna albo znajdować się zbyt blisko elewacji.
Prywatność można zaprojektować, zamiast później zasłaniać okna
Duże przeszklenia mają sens wtedy, gdy nie trzeba przez cały dzień trzymać na nich zasłon.
Dlatego przed ustaleniem położenia okien na parterze warto sprawdzić sąsiednie działki. Szczególnie ważne jest położenie okien sąsiadów, tarasów, balkonów oraz ciągów pieszych.
Czasami wystarczy:
- przesunąć okno,
- zmienić jego proporcje,
- podnieść parapet,
- zastosować węższe przeszklenie,
- odpowiednio rozmieścić roślinność lub elementy ogrodu.
W łazience, garderobie czy pomieszczeniu gospodarczym wysoko położone, poziome okno może zapewnić światło bez rezygnowania z prywatności.
Przepisy określają też minimalne wymagania dotyczące światła dziennego. W pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi powierzchnia okien liczona w świetle ościeżnic powinna pozostawać do powierzchni podłogi w stosunku co najmniej 1:8.
Warto traktować tę wartość jako wymagane minimum, a nie gotową receptę na dobrze doświetlone wnętrze.
Od strony ulicy warto myśleć inaczej niż od strony ogrodu
Elewacja frontowa pełni inną funkcję niż ogrodowa.
Od strony ogrodu często zależy nam na otwarciu wnętrza, widoku i łatwym wyjściu na zewnątrz.
Od strony ulicy większe znaczenie mogą mieć prywatność, bezpieczeństwo oraz ochrona przed hałasem.
Jeśli dom stoi przy ruchliwej drodze, można rozważyć ograniczenie dużych przeszkleń od tej strony i umieszczenie tam pomieszczeń mniej wrażliwych na hałas. Jeżeli nie jest to możliwe, przy wyborze stolarki należy zwrócić uwagę również na jej właściwości akustyczne.
GUNB wskazuje izolacyjność akustyczną obok przenikalności cieplnej, wodoszczelności, przepuszczalności powietrza i odporności na obciążenie wiatrem jako jedną z właściwości, które należy brać pod uwagę przy wyborze okien.
Na otwartej działce liczy się również wiatr
Warunki wokół domu mogą wpływać nie tylko na ilość słońca.
Budynek stojący w zwartej zabudowie jest wystawiony na inne obciążenia niż dom na otwartej przestrzeni. GUNB zwraca uwagę, że dobór odpowiedniej odporności okna na obciążenie wiatrem zależy między innymi od narażenia budynku na warunki atmosferyczne. Wodoszczelność ma natomiast znaczenie przy opadach połączonych z silnym wiatrem.
W praktyce jest to szczególnie istotne przy dużych przeszkleniach.
Nie wystarczy więc wybrać „dobrego systemu okiennego”. Trzeba dobrać konkretną konstrukcję do wymiaru przeszklenia, lokalizacji domu i warunków, w których będzie pracowała.
Drzwi wejściowe też powinny wynikać z działki
Położenie drzwi wejściowych często traktowane jest jako oczywiste: powinny znajdować się od frontu.
Tymczasem już na etapie projektu dobrze sprawdzić całą drogę od furtki lub podjazdu do wejścia.
Czy dojście jest krótkie i intuicyjne?
Czy osoba wysiadająca z samochodu może wygodnie dostać się do domu?
Czy wejście jest widoczne dla gościa?
Czy skrzydło drzwiowe nie koliduje z wąskim podestem?
Czy nad wejściem znajduje się skuteczne zadaszenie?
Czy drzwi są szczególnie narażone na wiatr i zacinający deszcz?
Ostatnia kwestia bywa pomijana. Drzwi znajdujące się pod głębokim zadaszeniem i drzwi zamontowane w całkowicie odsłoniętej elewacji pracują w innych warunkach.
Brama garażowa, drzwi i okna powinny tworzyć jeden układ
Przy domu z garażem warto projektować równocześnie wjazd na posesję, podjazd, bramę garażową oraz wejście do budynku.
Nie zawsze najlepszym rozwiązaniem jest ustawienie wszystkich tych elementów w jednej linii.
Duża brama może zdominować elewację frontową. Samochody stojące na podjeździe mogą też znaleźć się dokładnie przed oknem gabinetu lub kuchni.
Czasami niewielkie przesunięcie garażu lub okna pozwala uzyskać znacznie lepszą prywatność wewnątrz domu.
Pamiętaj o przewietrzaniu pomieszczeń
Rozmieszczenie otwieranych okien wpływa również na możliwość szybkiego przewietrzania domu.
Jeżeli pomieszczenie lub otwarta strefa dzienna ma okna po przeciwnych albo sąsiednich stronach budynku, łatwiej uzyskać przepływ powietrza niż wtedy, gdy wszystkie otwory znajdują się wyłącznie na jednej elewacji.
Nie oznacza to, że rozmieszczenie okien może zastąpić prawidłowo zaprojektowaną wentylację. Może jednak znacząco poprawić codzienny komfort, szczególnie latem.
Nie projektuj okna bez projektu osłony
Przy dużych przeszkleniach jedna z najważniejszych zasad brzmi: okno i ochrona przeciwsłoneczna powinny powstawać na jednym etapie projektu.
Jeśli rolety lub żaluzje fasadowe zostaną przewidziane dopiero po zamontowaniu stolarki, może pojawić się problem z miejscem na skrzynkę, prowadnice, instalację elektryczną albo estetycznym połączeniem z elewacją.
Dotyczy to szczególnie przeszkleń południowych i zachodnich.
Ochrona przed przegrzewaniem jest znacznie skuteczniejsza, gdy promieniowanie zatrzymywane jest przed szybą. Wewnętrzna zasłona poprawia komfort wzrokowy, ale część energii słonecznej zdążyła już dostać się przez szybę do pomieszczenia.
Parametry okna dobiera się również do jego położenia
Nie każde okno w jednym domu musi mieć identyczną konfigurację.
W sypialni przy ruchliwej drodze szczególnie ważna może być izolacyjność akustyczna.
W dużym przeszkleniu od strony otwartej przestrzeni większego znaczenia nabiera sztywność konstrukcji i odporność na wiatr.
Przy mocno nasłonecznionej elewacji warto przeanalizować właściwości pakietu szybowego oraz ochronę przeciwsłoneczną.
Współczynnik Uw całego okna pozostaje oczywiście jednym z podstawowych parametrów. Obowiązujące wymagania techniczne przewidują dla typowych okien pionowych w ogrzewanych pomieszczeniach maksymalną wartość Uw równą 0,9 W/(m²·K). Dla drzwi w przegrodach zewnętrznych jest to 1,3 W/(m²·K).
Sam niski Uw nie wystarcza jednak do stwierdzenia, że dane okno jest najlepsze w każdym miejscu budynku.
Dobry projekt zaczyna się przed wizytą w salonie
Do wyboru stolarki warto podejść z planem zagospodarowania działki i rzutami domu. Dzięki temu rozmowa z doradcą nie ogranicza się do pytania: „PVC czy aluminium?”.
Można analizować konkretne sytuacje.
Tutaj mamy zachodnie przeszklenie o szerokości czterech metrów.
Tutaj sypialnia wychodzi na drogę.
Tutaj drzwi wejściowe nie mają dużego zadaszenia.
Tutaj salon otwiera się na ogród.
Dopiero wtedy można dobierać właściwe rozwiązania techniczne.
W salonie Adwil w Tczewie klienci mogą porównać na żywo okna, drzwi i bramy oraz zobaczyć na specjalnej ściance różne sposoby montażu. Firma zajmuje się również montażem i późniejszym serwisem stolarki. Według informacji publikowanych przez Adwil firma działa na rynku od 20 lat i zrealizowała ponad 4000 inwestycji.
To szczególnie istotne przy budowie całego domu, ponieważ prawidłowe dobranie produktu jest tylko pierwszym etapem. GUNB podkreśla, że właściwości użytkowe okien, takie jak przenikalność cieplna, szczelność, wodoszczelność i odporność na wiatr, mają bezpośredni wpływ na późniejsze funkcjonowanie budynku.
Jak zaplanować okna i drzwi krok po kroku?
Najlepsza kolejność wygląda następująco:
- Zaznacz strony świata na działce.
- Określ najlepsze i najgorsze widoki.
- Zlokalizuj ogród, taras, podjazd i wejście.
- Sprawdź położenie ulicy oraz sąsiednich budynków.
- Dopiero wtedy rozmieść najważniejsze pomieszczenia.
- Zaplanuj widoki z kanapy, stołu, kuchni i sypialni.
- Sprawdź prywatność każdego większego przeszklenia.
- Oceń nasłonecznienie latem, a nie tylko zimą.
- Zaplanuj rolety, żaluzje lub inne zacienienie razem ze stolarką.
- Dobierz parametry poszczególnych okien do ich rzeczywistego położenia.
- Przed zamówieniem skonsultuj wymiary, konstrukcję i sposób montażu ze specjalistą.
Warto wykonać tę analizę jeszcze przed ostatecznym zatwierdzeniem projektu. Przesunięcie okna na rysunku kosztuje niewiele. Przesuwanie go w gotowej ścianie jest zupełnie inną historią.
Najważniejsza zasada: patrz przez okno jeszcze przed wybudowaniem domu
Dobrze zaprojektowana stolarka nie polega na maksymalizowaniu powierzchni szkła ani mechanicznym kierowaniu największych okien na południe.
Trzeba połączyć kilka elementów: światło, temperaturę, widok, prywatność, hałas, wiatr, ogród i sposób życia mieszkańców.
Dlatego podczas oglądania projektu warto na chwilę przestać patrzeć na sam rzut i wyobrazić sobie konkretną sytuację: jest niedzielny poranek, siedzimy przy stole i patrzymy przez to okno. Co rzeczywiście będziemy widzieć?
Odpowiedź na to pytanie może mieć większy wpływ na codzienny komfort niż wiele parametrów, którym podczas budowy poświęcamy znacznie więcej czasu.
